W prawie UE rozporządzenie krajowe sprzeczne z prawem unijnym jest nieskuteczne (niezastosowalne), ale formalnie nie jest automatycznie nieważne – nieważność musi stwierdzić sąd. 

Kluczowe różnice:

1. Organy administracji muszą pominąć sprzeczny przepis (uznać go za nieskuteczny), ale same nie mogą go formalnie unieważnić.

2. Jeśli organ administracji stosuje przepis sprzeczny z UE, jego decyzja może być uchylona, a państwo może odpowiadać za szkody (np. na podstawie wyroku Francovich).

Podsumowanie:

• Nieskuteczność = brak stosowania (ale akt nadal obowiązuje).

• Nieważność = akt jest traktowany jak nigdy nieistniejący.

 Przykład praktyczny

Rozporządzenie SERA (UE 923/2012) z „ministerialnym rozporządzeniem” (Dz.U. 2019 poz. 617) w zakresie minimalnych wysokości lotów nad miastami:

Minimalne wysokości lotów 

Konflikt: SERA nakazuje relatywną wysokość (liczoną od zabudowy), podczas gdy rozporządzenie krajowe wprowadza sztywne pułapy od poziomu terenu, ignorując rzeczywistą zabudowę.

Skutki prawne

• Nieskuteczność rozporządzenia krajowego:
  Przepis § 3 ust. 1 pkt 2 jest nieskuteczny wobec prawa UE
  (art. 91 ust. 3 Konstytucji RP). Organy (np. ULC) nie powinny go
  stosować, a sądy uniewinniają pilotów działających zgodnie z SERA.

• Nieważność:
  Aby rozporządzenie zostało unieważnione, konieczny jest wyrok TSUE (w trybie prejudycjalnym) lub TK (co jest mniej przewidywalne po 2021 r.)

   

Procedura „unieważnienia”

1. Sąd cywilny, administracyjny lub karny 

• Może uznać rozporządzenie za nieskuteczne w konkretnej sprawie (np. uniewinniając pilota, który zastosował się do SERA, a nie do przepisów krajowych).

• Nie może jednak formalnie unieważnić całego rozporządzenia – to leży w gestii TK lub Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE).

• W praktyce każdy sąd  może:
  → pominąć przepis jako sprzeczny z prawem UE,
  → skierować pytanie prejudycjalne do TSUE, jeśli ma wątpliwości co do zgodności z prawem unijnym.

2. Trybunał Konstytucyjny (TK)

• Może uznać przepis za nieważny z powodu niezgodności z Konstytucją lub prawem UE (art. 188 Konstytucji RP).

• Jeśli TK stwierdzi, że rozporządzenie narusza np. art. 91 ust. 3 Konstytucji (pierwszeństwo prawa UE), przepis zostanie skreślony z systemu prawnego.

• Ale! W ostatnich latach TK przyjął kontrowersyjne stanowisko, że może
  oceniać pierwszeństwo prawa krajowego nad unijnym (wyrok z 7.10.2021, K
  3/21). 

3. Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE)

• Najskuteczniejsza droga do nieważności przepisu sprzecznego z prawem UE.

• Sąd krajowy (np. NSA) może zadać pytanie prejudycjalne (art. 267 TFUE), a TSUE orzeknie, czy przepis jest niezgodny z prawem unijnym.

• Jeśli TSUE uzna go za niezgodny, polskie sądy i organy muszą go traktować jako nieważny (nawet bez wyroku TK). 

Podsumowanie: Kto co może?

Wniosek:

• Jeśli chcesz obalić rozporządzenie w Polsce, najlepszą drogą jest zadanie pytania do TSUE w ramach toczącej się sprawy np. karnej jeśli jesteś oskarżony, administracyjnej jeśli chcą Ci odebrać licencję itd.

• TK teoretycznie może je unieważnić, ale w praktyce bywa nieprzewidywalny w sprawach unijnych.

   

  Jak widać często to co potocznie  nazywamy przepisem nieważnym jest tylko przepisem nieskutecznym – sam popełniam ten błąd. 😏
   

   Nie zapomnij również, zerknąć od czasu do czasu na konto na facebook.com/avialawpl 😏