wtorek, 17 listopada 2026
AviaLaw — Aviation Law
Przepisy prawa lotniczego w praktyce

Zwolnienia lotnicze z art. 71 Rozporządzenia Bazowego. Czas uporządkować procedurę i obniżyć opłaty

Zwolnienie od wymagań lotniczych może dotyczyć jednego operatora, określonej grupy personelu albo całej kategorii podmiotów wykonujących opisane operacje. Polski ustawodawca przewidział dla tego mechanizmu jedną formę: decyzję administracyjną.

W ustawie nazywa go jednak „odstępstwem”, chociaż art. 71 rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) 2018/1139 posługuje się pojęciem „zwolnienia”. Do tego pozycję opłaty za postępowanie dotyczące tego zwolnienia ograniczono do podmiotów objętych rozporządzeniem 965/2012.

Potrzebna jest korekta terminologii, procedury i opłat. Rozszerzenie obecnej wysokiej stawki na kolejne grupy użytkowników byłoby najgorszym sposobem naprawiania tej konstrukcji.

Unijny mechanizm, krajowa forma

Art. 71 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1139 przewiduje możliwość udzielania zwolnień od określonych wymagań w pilnych, nieprzewidywalnych okolicznościach albo w związku z pilnymi potrzebami operacyjnymi. Zastosowanie tego instrumentu wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w tym przepisie, w tym dotyczących bezpieczeństwa, proporcjonalności i ograniczenia zakresu oraz czasu zwolnienia.

Polska ustawa określa natomiast sposób działania Prezesa ULC. Zgodnie z art. 21 ust. 2b Prawa lotniczego organ rozstrzyga o „odstępstwach” na warunkach art. 71 w drodze decyzji administracyjnej. Ustęp 2c umożliwia zawiadamianie o decyzjach i innych czynnościach przez obwieszczenie lub udostępnienie pisma w BIP, zgodnie z art. 49 KPA.

Trzeba oddzielić materialną podstawę zwolnienia od krajowej procedury jego udzielenia. Kompetencja i warunki wynikają z prawa UE. Obowiązek zastosowania decyzji administracyjnej wynika z polskiej ustawy.

Najpierw poprawmy nazwę

W art. 21 ust. 2b należy zastąpić „odstępstwo” terminem „zwolnienie”, zgodnym z art. 71 rozporządzenia 2018/1139.

Nie chodzi o kosmetykę. W prawie lotniczym funkcjonują różne instrumenty: zwolnienia, odstępstwa, alternatywne sposoby spełnienia wymagań i szczególne zatwierdzenia. Mają odmienne podstawy, przesłanki i procedury. Krajowy przepis odsyłający do konkretnego instrumentu unijnego powinien używać jego nazwy.

Sama korekta terminologii nie wystarczy. Trzeba również uporządkować sposób korzystania z tego mechanizmu.

To nie zaczęło się od dronów

Zwolnienia stosowano wobec operatorów załogowych statków powietrznych, a podczas pandemii COVID-19 również wobec personelu lotniczego. Przykładem są zwolnienia dotyczące Part-66.

Nie można więc przedstawiać rozstrzygnięć obejmujących całe kategorie adresatów jako nowości związanej wyłącznie z BSP. Pandemia pokazała, że instrument ten służy również sytuacjom znacznie szerszym niż indywidualny wniosek jednego operatora.

Dzisiejsze zwolnienia dla użytkowników dronów ponownie ujawniają pytania, które powinny były zostać uporządkowane już wcześniej.

Indywidualne, grupowe i generalne

Na potrzeby oceny procedury warto rozróżnić trzy sytuacje:

Rodzaj zwolnieniaSposób określenia beneficjentów
IndywidualneOznaczony podmiot, którego sytuację rozpatruje organ
GrupoweOkreślona grupa adresatów objętych wspólnym rozstrzygnięciem
GeneralneKategoria podmiotów opisana przez warunki, obejmująca również osoby rozpoczynające korzystanie ze zwolnienia w przyszłości

To rozróżnienie analityczne, a nie gotowy podział ustawowy. Sama nazwa aktu nie przesądza o jego dopuszczalności ani skutkach procesowych.

Przykładem zwolnienia o generalnie określonym kręgu beneficjentów jest decyzja Prezesa ULC z 12 października 2026 r., nr LBSP-2.503.15.2026.ULC.1, dotycząca operacji FPV. Obejmuje operatorów spełniających wskazane warunki, a jej uzasadnienie określa charakter decyzji jako generalny.

Z takiego aktu korzystają również osoby, które nie składały wniosku i nie otrzymały indywidualnego rozstrzygnięcia. Nie przesądza to automatycznie o jego wadliwości. Wymaga jednak jasnego określenia sytuacji prawnej beneficjentów.

Kto jest stroną i kto broni zwolnienia?

Kto jest stroną postępowania dotyczącego generalnego zwolnienia? Jakie prawa ma operator rozpoczynający działalność już po wydaniu aktu? Jak dowie się o postępowaniu dotyczącym jego zmiany, cofnięcia albo uchylenia?

Możliwość zawiadomienia przez obwieszczenie lub BIP jest potrzebna. Nie rozwiązuje jednak sama w sobie wszystkich tych problemów.

Trzeba też odróżniać informację zamieszczoną na stronie urzędu od procesowego zawiadomienia o rozstrzygnięciu. Operator powinien móc jednoznacznie ustalić, od kiedy zwolnienie jest skuteczne i czy nadal może z niego korzystać.

Jeżeli wspólny akt zostaje zakwestionowany, beneficjenci powinni mieć realną możliwość uzyskania informacji o sporze i ochrony swojego interesu.

Czy skarga jednej osoby może wpłynąć na pozostałych?

Samo wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania decyzji. Sąd może jednak wstrzymać jej wykonanie w całości albo w części, jeżeli spełnione są przesłanki art. 61 p.p.s.a.

Art. 152 § 1 p.p.s.a. przewiduje natomiast, że w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej.

Nie oznacza to, że każda skuteczna skarga jednego operatora automatycznie pozbawi zwolnienia wszystkich pozostałych. Nie można jednak zapewniać, że wyrok zawsze dotyczy wyłącznie skarżącego.

Zakres konsekwencji zależy od konstrukcji aktu, możliwości oddzielenia jego części oraz treści rozstrzygnięcia sądu. Przy jednym generalnym zwolnieniu trzeba uwzględniać możliwość skutków obejmujących szerszą grupę beneficjentów.

Samo wpisanie wielu adresatów do załącznika nie przesądza jeszcze, że rozstrzygnięcia wobec nich mogą funkcjonować samodzielnie.

Kontrola sądowa musi pozostać dostępna. Problemem jest zapewnienie przewidywalnej sytuacji także tym osobom, które korzystają ze wspólnego aktu, ale same go nie zaskarżyły.

Decyzja może zostać, ale nie musi być jedyną formą

Nie ma potrzeby likwidowania decyzji administracyjnej wszędzie tam, gdzie jest ona odpowiednim narzędziem. W indywidualnej sprawie konkretnego podmiotu może zapewniać czytelne rozstrzygnięcie i znane gwarancje proceduralne.

Należy jednak rozważyć rezygnację z narzucania jej jako jedynej formy każdego zwolnienia z art. 71.

Prezes ULC wykonuje również czynności bezpośrednio na podstawie prawa UE, które nie przybierają formy decyzji administracyjnej. Brak decyzji nie oznacza automatycznie braku kontroli sądowej. Art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. przewiduje kontrolę innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Dopuszczalność tej drogi wymaga jednak oceny charakteru konkretnego działania i właściwych przepisów.

Nie wystarczy więc wykreślić z art. 21 ust. 2b kilku słów i pozostawić resztę praktyce urzędu.

Ustawa powinna określić, kiedy zwolnienie udzielane jest decyzją administracyjną, a kiedy w innej formie aktu właściwego organu stosującego art. 71. Wybór powinien wynikać z przepisów i charakteru sprawy, a nie ze swobodnego uznania urzędu.

Dla zwolnień obejmujących otwartą kategorię podmiotów trzeba jednoznacznie uregulować charakter aktu, sposób publikacji, moment rozpoczęcia skuteczności i kontrolę sądowoadministracyjną. Takie rozwiązanie wymaga również oceny konstytucyjnej.

Zmiana formy nie uczyni zwolnienia odpornym na skargę. Nie zapewni też automatycznie, że wyrok będzie wywoływał skutki tylko wobec skarżącego. Może natomiast usunąć niejasności wynikające z mechanicznego stosowania jednej konstrukcji do zasadniczo różnych sytuacji.

Co trzeba zapisać w ustawie?

Nowelizacja powinna obejmować co najmniej:

  • sposób określania beneficjentów i moment uzyskania możliwości korzystania ze zwolnienia;
  • formę udzielenia zwolnienia oraz odmowy;
  • publikację pełnego aktu i informacji o jego aktualnym statusie;
  • zasady zmiany, cofnięcia i zawieszenia;
  • ochronę procesową beneficjentów;
  • informowanie o postępowaniach i rozstrzygnięciach wpływających na skuteczność zwolnienia;
  • realizację obowiązków notyfikacyjnych i rozstrzygnięć instytucji unijnych.

Należy także wyraźnie określić skutki częściowej ingerencji w zwolnienie, jeżeli jego poszczególne rozstrzygnięcia są prawnie rozdzielne.

Cennik też wymaga naprawy

Załącznik nr 6 do Prawa lotniczego przewiduje pozycję dotyczącą postępowania w sprawie zwolnienia na podstawie art. 71 ust. 1 w zakresie podmiotów objętych rozporządzeniem 965/2012.

Zakres mechanizmu zwolnień jest jednak szerszy. Obejmuje również inne obszary regulacji lotniczych, w tym personel i BSP.

Nie oznacza to, że należy po prostu rozszerzyć obecną opłatę na wszystkich. Przeciwnie — obecna wysoka stawka dla podmiotów objętych rozporządzeniem 965/2012 powinna zostać ponownie oceniona i obniżona.

Opłata powinna pozostawać w rozsądnej relacji do rzeczywistego nakładu pracy urzędu. Prosta sprawa członka personelu lotniczego nie powinna kosztować tyle samo co postępowanie wymagające rozbudowanej analizy operacji przewoźnika.

Cennik powinien uwzględniać sprawy spoza rozporządzenia 965/2012, ale przewidywać proporcjonalne stawki, a w uzasadnionych przypadkach zwolnienie z opłaty. Przy zwolnieniach generalnych wydawanych z urzędu nie powinno być opłat pobieranych od poszczególnych beneficjentów.

Nie należy również wielokrotnie obciążać zainteresowanych pełnym kosztem oceny tego samego zagadnienia. Jeżeli urząd opracował wspólne warunki i analizę dla określonej kategorii operacji, rozpatrzenie kolejnego podobnego przypadku nie oznacza wykonania całej pracy od początku.

To postulaty zmiany prawa. Pozycja opłatowa nie wyznacza kompetencji Prezesa ULC, a brak analogicznej pozycji dla innych podmiotów nie przesądza o niedopuszczalności udzielenia im zwolnienia.

Warunki unijne pozostają wiążące

Przebudowa polskiej procedury nie może rozszerzać przesłanek art. 71 ani omijać kontroli EASA i Komisji.

Art. 71 ust. 2 przewiduje dodatkową ocenę EASA, gdy zwolnienie przekracza osiem kolejnych miesięcy albo takie samo zwolnienie jest udzielane wielokrotnie na łączny okres przekraczający osiem miesięcy. Jest to próg uruchamiający dodatkową kontrolę, a nie prosty, bezwzględny zakaz udzielenia dłuższego zwolnienia.

Potrzebna jest spójna nowelizacja: właściwa nazwa instrumentu w art. 21, forma działania dostosowana do charakteru zwolnienia, ochrona jego beneficjentów oraz rozsądne opłaty.

Operator i członek personelu powinni wiedzieć, jak uzyskać zwolnienie, kiedy mogą z niego korzystać, ile kosztuje postępowanie i jak bronić swoich praw. Tak podstawowych kwestii nie powinno się ustalać dopiero po zaskarżeniu wspólnego aktu.

Źródła

1. Rozporządzenie (UE) 2018/1139 — art. 71:
https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2018/1139/oj

2. Prawo lotnicze — tekst jednolity, Dz.U. z 2025 r. poz. 1431, z późniejszymi zmianami — art. 21 ust. 2b–2c i załącznik nr 6:
https://dziennikustaw.gov.pl/D2025000143101.pdf

3. Decyzja Prezesa ULC z 12 października 2026 r. dotycząca FPV:
https://ulc.gov.pl/_download/DECYZJA_zwolnienie_FPV_12_10_2026.pdf

4. Zwolnienie dotyczące Part-66 z okresu pandemii:
https://bip.ulc.gov.pl/_download/komunikaty/personel_lotniczy/Exemption_ACW_Part_66_PL_COVID_19.pdf

5. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi — art. 3 § 2 pkt 4, art. 61 i art. 152:
https://bip.warszawa.wsa.gov.pl/126/prawo-o-postepowaniu-przed-sadami-administracyjnymi.html