Wygasły SEP a przywileje LAPL na licencji PPL, CPL i ATPL. Czy EASA wyjaśnia przepisy, czy dopisuje ograniczenia?

Posiadacz PPL(A), CPL(A) albo ATPL(A) ma również przywileje LAPL(A). Wynika to wprost z Part-FCL. Jednocześnie FCL.700 przewiduje wyjątek od obowiązku posiadania ważnego uprawnienia na klasę lub typ, gdy pilot korzysta z przywilejów LAPL.

Powstaje więc konkretne pytanie: czy pilot z wygasłym SEP może nadal latać w granicach LAPL, jeżeli spełnia wymagania dotyczące bieżącej praktyki właściwe dla tej licencji?

EASA w materiale objaśniającym przyjętym w 2025 r. odpowiada restrykcyjnie: posiadacz PPL, CPL lub ATPL powinien utrzymywać ważność uprawnienia na klasę według zasad przewidzianych dla tych uprawnień. Korzystanie z systemu bieżącej praktyki LAPL Agencja wiąże z wymianą licencji na LAPL.

Problem polega na tym, że takie ograniczenie trudno wyprowadzić bezpośrednio z brzmienia rozporządzenia. Co więcej, dokumentacja prac nad przepisami zawiera wypowiedź EASA odpowiadającą dokładnie na problem lotów po wygaśnięciu SEP — i przemawiającą za szerszą interpretacją.

1. Trzy różne kwestie: licencja, uprawnienie i bieżąca praktyka

Punktem wyjścia musi być rozróżnienie trzech elementów.

Licencja PPL(A), CPL(A) lub ATPL(A) określa zasadniczy zakres przywilejów pilota. Uprawnienie SEP pozwala wykonywać loty na odpowiedniej klasie samolotów, z zachowaniem warunków jego ważności. Z kolei LAPL opiera wykonywanie swoich przywilejów na odrębnym systemie bieżącej praktyki.

Wygaśnięcie SEP nie jest zatem równoznaczne z wygaśnięciem samej licencji PPL, CPL czy ATPL.

Nie oznacza również automatycznie, że pilot może nadal wykonywać wszystkie dotychczasowe loty. Przedmiotem sporu jest możliwość korzystania z węższego zakresu przywilejów LAPL zawartego w posiadanej licencji.

To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie. Zaliczenie bieżącej praktyki LAPL nie przedłuża ani nie wznawia SEP. Pytanie brzmi, czy niezależnie od statusu tego uprawnienia pilot może korzystać z innej podstawy wykonywania określonych lotów.

2. Rozporządzenie przyznaje przywileje LAPL także posiadaczom wyższych licencji

FCL.205.A(a) przewiduje, że przywileje posiadacza PPL(A) obejmują wykonywanie wszystkich przywilejów posiadacza LAPL(A).

Analogiczne rozwiązanie występuje w przypadku licencji zawodowych:

• FCL.305(a)(1) obejmuje przywilejami CPL również przywileje LAPL i PPL;
• FCL.505(a)(1) obejmuje przywilejami ATPL również przywileje LAPL, PPL i CPL.

Nie chodzi zatem o uprzejmość organu ani indywidualne odstępstwo. Podstawą jest samo rozporządzenie.

Użycie sformułowania „wszystkie przywileje” przemawia przeciwko sprowadzaniu tego rozwiązania wyłącznie do możliwości wykonania lotu z mniej wymagającym orzeczeniem lotniczo-lekarskim. Taka wykładnia wymaga dodatkowego uzasadnienia: dlaczego ustawodawca przyznał wszystkie przywileje, jeżeli część ich mechanizmu wykonywania miałaby pozostać niedostępna?

3. FCL.700: wyjątek dotyczy wykonywania przywilejów

Drugi kluczowy przepis to FCL.700(a).

Ustanawia on zasadę posiadania ważnego i odpowiedniego uprawnienia na klasę lub typ, ale przewiduje wyjątki. Jeden z nich obejmuje wykonywanie przywilejów LAPL. W brzmieniu stosowanym od 18 lutego 2026 r. przepis odnosi się do wykonywania przywilejów LAPL lub GPL. Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2025/134, załącznik, pkt 13.

Istotny jest sposób sformułowania wyjątku. Przepis odwołuje się do wykonywanych przywilejów, a nie wyłącznie do nazwy licencji znajdującej się w dokumentach pilota.

Zestawienie przepisów prowadzi do następującego argumentu:

1. PPL, CPL i ATPL obejmują przywileje LAPL.
2. Pilot może ograniczyć konkretny lot do zakresu tych przywilejów.
3. FCL.700 przewiduje wyjątek od obowiązku posiadania ważnego uprawnienia na klasę przy wykonywaniu przywilejów LAPL.

Jeżeli mimo tego posiadacz PPL ma zawsze utrzymywać ważne SEP, trzeba wskazać normę, która wyłącza wobec niego działanie tego wyjątku. Samo powtórzenie, że „pilot nadal jest posiadaczem PPL”, nie rozstrzyga problemu. Jest nim przecież także wtedy, gdy korzysta z przywilejów LAPL wyraźnie w tej licencji zawartych.

4. Wykonywanie przywilejów LAPL oznacza również spełnienie ich warunków

Szersza interpretacja nie oznacza możliwości wykonywania lotów bez zachowania wymagań.

Pilot powołujący się na przywileje LAPL musi mieścić się w ich zakresie oraz spełniać warunki właściwe dla planowanego lotu. Dotyczy to między innymi ograniczeń dotyczących statku powietrznego, masy, liczby pasażerów, odpowiedniego orzeczenia lotniczo-lekarskiego, bieżącej praktyki oraz przygotowania do danej klasy i wariantu.

FCL.140.A przewiduje własny mechanizm utrzymania bieżącej praktyki. Jego zasadniczym elementem jest odpowiednie doświadczenie w okresie poprzedzających dwóch lat, obejmujące nalot, starty i lądowania oraz szkolenie odświeżające z instruktorem, albo sprawdzenie umiejętności zgodnie z tym przepisem.

Nie wystarcza zatem stwierdzenie: „mam ATPL, więc mogę latać wszystkim, co mieści się w LAPL”. Doświadczenie na samolocie komunikacyjnym nie zastępuje automatycznie warunków dotyczących lotów lekkim samolotem.

Argument prawny dotyczy możliwości stosowania reżimu LAPL przez posiadacza wyższej licencji, a nie zwolnienia go z tego reżimu.

5. Co EASA zapisała w GM z 2025 r.?

W decyzji ED Decision 2025/002/R EASA wprowadziła GM1 do FCL.205.A(a), FCL.205.H(a), FCL.305(a)(1) i FCL.505(a)(1).

Materiał potwierdza, że PPL, CPL i ATPL obejmują przywileje LAPL, ale jednocześnie wskazuje, że nie oznacza to możliwości utrzymywania ważności odpowiednich uprawnień na klasę lub typ przez spełnianie wymagań bieżącej praktyki LAPL. Uprawnienia mają być utrzymywane według Subpart H.

Pierwsze z tych stwierdzeń samo w sobie nie musi budzić sprzeciwu. Wykonywanie przywilejów LAPL rzeczywiście nie jest tym samym co przedłużenie ważności SEP.

Dalej GM idzie jednak znacznie dalej. W przykładzie dotyczącym posiadacza PPL z orzeczeniem LAPL wiąże możliwość dalszych lotów z ważnością uprawnienia na klasę. Korzystanie z systemu bieżącej praktyki Subpart B dopuszcza dopiero po wymianie PPL na LAPL.

Właśnie ten dodatkowy warunek jest zasadniczym problemem. Wymaga odpowiedzi, dlaczego przywileje przyznane już w rozporządzeniu miałyby stać się dostępne w tym zakresie dopiero po wymianie dokumentu.

Źródło: Easy Access Rules for Aircrew, wydanie z października 2026 r., s. 258, GM1 wskazane powyżej.

6. Historia legislacyjna: EASA odpowiadała już na ten sam problem

Szczególnie istotny jest CRD do NPA 2014-29(A), stanowiący załącznik do Opinion 05/2017.

W komentarzu nr 754 fiński organ nadzoru zwrócił uwagę dokładnie na sytuację będącą przedmiotem dzisiejszego sporu: proponowane rozwiązanie mogłoby pozwalać posiadaczowi PPL na loty samolotem SEP po wygaśnięciu uprawnienia, jeśli spełniałby wymagania FCL.140.A.

EASA odrzuciła tę uwagę. Wyjaśniła, że celem zmiany było unikanie dodatkowych obciążeń dla pilotów i organów. Wskazała również, że posiadacz PPL korzystający z niej jak z LAPL musi spełniać wszystkie wymagania LAPL, natomiast fizyczne wydanie tej licencji nie ma znaczenia. CRD do NPA 2014-29(A), komentarz nr 754, s. 108.

To mocny argument historyczny. Omawiany problem nie został przeoczony podczas konsultacji. Został przedstawiony wprost, wraz z konsekwencją w postaci lotów po wygaśnięciu SEP.

CRD nie jest jednak przepisem ani wyrokiem. Nie zastępuje analizy ostatecznie przyjętego prawa. Stanowi natomiast istotny materiał pozwalający ocenić cel regulacji oraz spójność późniejszego stanowiska Agencji.

7. Argument systemowy: przywileje i ważność uprawnienia to nie to samo

Najważniejsza słabość restrykcyjnej interpretacji polega na możliwym utożsamieniu dwóch odrębnych pytań:

• czy SEP pozostaje ważne;
• czy pilot może wykonać określony lot w zakresie przywilejów LAPL.

Na pierwsze pytanie odpowiedź jest jednoznaczna: samo spełnienie FCL.140.A nie przedłuża SEP.

Nie rozstrzyga to jednak drugiego pytania. Właśnie w tym miejscu znaczenie ma wyjątek z FCL.700 oraz ustawowe włączenie przywilejów LAPL do PPL, CPL i ATPL.

Można więc jednocześnie uznać, że SEP wygasło i wymaga wznowienia dla wykonywania pełnego zakresu związanych z nim przywilejów, a mimo tego rozważać dopuszczalność konkretnego lotu w węższym zakresie LAPL.

Żeby wykluczyć taką konstrukcję, potrzeba argumentacji odnoszącej się do obu podstaw prawnych. Samo przywołanie zasad przedłużania SEP jest niewystarczające.

8. Effet utile: jaki praktyczny skutek ma przyznanie przywilejów LAPL?

Zasada skuteczności prawa Unii, określana jako effet utile, przemawia za interpretacją zapewniającą przepisom rzeczywisty skutek.

Jeżeli ustawodawca przyznał posiadaczom PPL, CPL i ATPL przywileje LAPL, należy wyjaśnić, jaki zakres praktycznej użyteczności ma to rozwiązanie.

Trzeba jednak uczciwie odnotować kontrargument: nawet restrykcyjna interpretacja pozostawia tej regulacji pewną funkcję, zwłaszcza w obszarze wymagań medycznych. Nie można więc twierdzić, że stanowisko EASA pozbawia przepis absolutnie wszelkiego znaczenia.

Pozostaje jednak pytanie, czy uzasadnia to ograniczenie wyraźnego zwrotu „wszystkie przywileje” oraz wyjątku opartego na wykonywaniu przywilejów LAPL. Szczególnie wobec historii legislacyjnej akcentującej ograniczanie obciążeń i brak znaczenia fizycznego wydania licencji.

Effet utile wzmacnia zatem argumentację za szerszą wykładnią. Nie zastępuje jej.

9. Dlaczego wymiana dokumentu wymaga uzasadnienia?

Wyobraźmy sobie dwóch pilotów o takim samym przygotowaniu, bieżącej praktyce i zdolności medycznej. Obaj zamierzają wykonać taki sam lot, na takim samym samolocie, w granicach LAPL.

Jeden ma dokument LAPL. Drugi ma PPL, które zgodnie z rozporządzeniem obejmuje przywileje LAPL.

Jeżeli pierwszy może wykonać lot na podstawie bieżącej praktyki, a drugi musi najpierw wymienić licencję, różnica wymaga wyraźnego uzasadnienia normatywnego.

Argument ten nie sprowadza się do twierdzenia, że posiadacz wyższej licencji zawsze może więcej. Wyższa licencja nie zwalnia z warunków korzystania z poszczególnych przywilejów. Problem polega na tym, że w rozpatrywanym przypadku ustawodawca sam włączył przywileje niższej licencji do wyższej.

Sama wymiana dokumentu nie stanowi szkolenia ani sprawdzenia umiejętności. Jeżeli ma być warunkiem decydującym o możliwości wykonania tego samego lotu, powinno to jasno wynikać z prawa.

10. Czy ograniczenie da się uzasadnić bezpieczeństwem?

Bezpieczeństwo jest podstawowym celem przepisów lotniczych. Nie powinno jednak służyć jako ogólna odpowiedź zastępująca analizę konkretnego wymagania.

System bieżącej praktyki LAPL oraz system utrzymywania ważności SEP różnią się konstrukcją. Nie byłoby rzetelne twierdzenie, że są identyczne w każdym przypadku.

Pytanie jest bardziej precyzyjne: dlaczego system uznany za wystarczający dla posiadacza LAPL miałby być niewystarczający dla posiadacza PPL korzystającego z tego samego zakresu przywilejów i spełniającego te same warunki?

Jeżeli istnieje uzasadnienie bezpieczeństwa dla takiego rozróżnienia, powinno zostać przedstawione wraz z podstawą prawną. Sama łatwość sprawdzenia daty ważności wpisu w licencji nie przesądza o konieczności ograniczenia.

Nie ma natomiast podstaw do przypisywania autorom stanowiska konkretnych motywów bez dokumentów potwierdzających przebieg prac. Krytyka prawna jest silniejsza, gdy dotyczy treści i skutków interpretacji, a nie domniemanych intencji urzędników.

11. GM nie może zmieniać rozporządzenia

Guidance Material jest materiałem objaśniającym. Nie ma mocy rozporządzenia i nie może samodzielnie ustanawiać obowiązku sprzecznego z przepisem wyższej rangi.

Nie oznacza to, że GM można praktycznie zignorować. Materiały EASA wpływają na działanie nadzorów, organizacji szkoleniowych, instruktorów i egzaminatorów. Niewiążące objaśnienie może więc wywoływać bardzo konkretne skutki.

Z tego powodu powinno być szczególnie starannie uzasadnione. Powinno wskazywać, jak proponowana interpretacja wynika z brzmienia rozporządzenia, jego systematyki i celu.

EASA ma prawo przedstawiać swoje stanowisko interpretacyjne. Nie ma natomiast kompetencji do zastępowania prawodawcy ani nadawania swojej wykładni mocy wiążącego rozstrzygnięcia sądowego. Spór o znaczenie prawa Unii podlega kontroli sądowej, z zachowaniem roli Trybunału Sprawiedliwości.

12. Co powinno zostać wyjaśnione lub poprawione?

Rzetelne wyjaśnienie EASA powinno odpowiedzieć przynajmniej na cztery pytania:

1. Z którego przepisu wynika obowiązek wymiany PPL, CPL lub ATPL na LAPL przed skorzystaniem z systemu bieżącej praktyki LAPL?
2. Dlaczego wyjątek z FCL.700 nie obejmuje posiadacza wyższej licencji wykonującego przywileje LAPL?
3. Jak obecne stanowisko da się pogodzić z odpowiedzią na komentarz nr 754 podczas wcześniejszych prac?
4. Jakie uzasadnienie proporcjonalności i bezpieczeństwa przemawia za uzależnieniem możliwości wykonania lotu od wymiany dokumentu?

Jeżeli celem prawodawcy ma być obowiązkowe utrzymywanie SEP przez każdego posiadacza PPL, CPL i ATPL, także podczas korzystania z przywilejów LAPL, właściwym rozwiązaniem jest jednoznaczne uregulowanie tego w rozporządzeniu.

Jeżeli natomiast przywileje LAPL mają obejmować również możliwość korzystania z właściwego dla nich systemu bieżącej praktyki, GM powinno zostać odpowiednio skorygowane.

Wniosek: mocne argumenty przeciw ograniczeniu, ale spór pozostaje realny

Istnieją poważne argumenty językowe, systemowe i historyczne za możliwością wykonywania przywilejów LAPL przez posiadacza PPL, CPL lub ATPL pomimo wygaśnięcia SEP — pod warunkiem spełnienia wszystkich wymagań właściwych dla tych przywilejów.

Szczególnie istotne jest łączne odczytanie przepisów przyznających przywileje LAPL, wyjątku z FCL.700 i dokumentacji konsultacyjnej, w której EASA odpowiedziała wprost na problem wygasłego SEP.

Jednocześnie obecne GM przedstawia stanowisko restrykcyjne. Nie byłoby zatem rzetelne przedstawianie szerszej wykładni jako bezspornej podstawy do wykonywania lotów akceptowanej przez nadzory.

Krytyka tego stanowiska jest jednak uzasadniona. Warunek wymiany licencji powinien wynikać z jasno wskazanej normy prawnej. Jeżeli ograniczenie jest dopiero postulatem regulacyjnym, należy przeprowadzić zmianę prawa, zamiast przedstawiać je jako oczywistą konsekwencję obowiązujących przepisów.