niedziela, 22 listopada 2026
AviaLaw — Aviation Law
Przepisy prawa lotniczego w praktyce

Na jakim samolocie można przeprowadzić egzamin, kontrolę umiejętności i szkolenie z instruktorem? Wymagania Part-FCL, Part-NCO i Part-ML

Czy egzamin praktyczny (skill test) albo kontrola umiejętności (proficiency check) muszą odbywać się na samolocie zgłoszonym do ATO lub DTO? Czy takie same wymagania obowiązują podczas szkolenia z instruktorem, np. godzinnego lotu na przedłużenie SEP(L), szkolenia różnicowego albo dobrowolnego doskonalenia umiejętności? Czy samolot wykorzystywany do tych czynności musi być objęty umową z CAMO lub CAO?

W praktyce lotnictwa ogólnego często miesza się dwa odrębne zagadnienia: egzaminy i kontrole umiejętności przeprowadzane przez egzaminatorów oraz szkolenia wykonywane z instruktorami.

To rozróżnienie jest istotne, ponieważ inne przepisy regulują dopuszczenie do egzaminu, inne określają wymagania dotyczące prowadzenia szkolenia, a jeszcze inne dotyczą eksploatacji samolotu i zarządzania jego ciągłą zdatnością do lotu.

Przepisy EASA nie ustanawiają ogólnego obowiązku wykorzystywania samolotów należących do floty ATO lub DTO do każdej z tych czynności. Nie oznacza to jednak, że wymagania dla egzaminów i szkoleń są identyczne.

CZĘŚĆ I. EGZAMINY PRAKTYCZNE I KONTROLE UMIEJĘTNOŚCI

1. Egzamin praktyczny (skill test) – wymagania wobec samolotu

Egzamin praktyczny służy wykazaniu umiejętności niezbędnych do uzyskania licencji lub uprawnienia.

Zgodnie z FCL.030 rozporządzenia (UE) nr 1178/2011 kandydat musi, z zastrzeżeniem przewidzianych wyjątków, posiadać rekomendację podmiotu odpowiedzialnego za wymagane szkolenie. Egzaminator powinien mieć dostęp do odpowiedniej dokumentacji szkolenia.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że egzamin musi odbywać się na samolocie należącym do organizacji, w której kandydat ukończył szkolenie.

Należy odróżnić trzy elementy:

  1. Obowiązek ukończenia szkolenia wymaganego do uzyskania licencji lub uprawnienia.
  2. Dopuszczenie kandydata do egzaminu praktycznego.
  3. Wymagania dotyczące samolotu, na którym przeprowadzany jest egzamin.

Egzaminator wykonuje czynności na podstawie certyfikatu egzaminatora zgodnego z Part-FCL. Nie musi być instruktorem organizacji, która szkoliła kandydata.

Szczególne znaczenie ma AMC2 FCL.1015(p), dotyczące przygotowania egzaminatora do egzaminu i oceny przydatności statku powietrznego.

Egzaminator powinien upewnić się, że samolot nadaje się do przeprowadzenia egzaminu i posiada wyposażenie odpowiednie do wymaganych ćwiczeń.

W przypadku określonych statków powietrznych z załącznika I do rozporządzenia (UE) 2018/1139 AMC przewiduje szczególne wymagania związane z ORA.ATO.135 lub DTO.GEN.240.

Nie ustanawia natomiast analogicznego, ogólnego wymogu dla każdego certyfikowanego samolotu EASA.

Prywatny samolot certyfikowany EASA może zatem zostać wykorzystany do egzaminu praktycznego, jeżeli spełnia wymagania przewidziane dla konkretnego egzaminu. Sam brak wpisu do floty ATO lub DTO nie stanowi ogólnej przeszkody prawnej.

Znaczenie mają natomiast wymagania dodatku 9 do Part-FCL, wyposażenie, ograniczenia wynikające z instrukcji użytkowania w locie oraz możliwość bezpiecznego wykonania programu egzaminu.

Nie można przy tym utożsamiać wymagań dotyczących egzaminu na PPL(A) z wymaganiami dotyczącymi egzaminu na uprawnienie IR, MEP albo inne uprawnienie. Każdy przypadek należy ocenić zgodnie z właściwymi przepisami.

2. Kontrola umiejętności (proficiency check) – przedłużenie i wznowienie uprawnień

Kontrola umiejętności jest odrębną czynnością od egzaminu na pierwsze wydanie licencji lub uprawnienia.

W przypadku SEP(L) FCL.740.A przewiduje możliwość przedłużenia uprawnienia przez kontrolę umiejętności przeprowadzoną przez odpowiednio uprawnionego egzaminatora.

Przepisy nie wymagają, aby samolot wykorzystywany do takiej kontroli znajdował się we flocie ATO lub DTO.

Przykładowo właściciel prywatnego Pipera PA-28 może umówić się z egzaminatorem FE(A) na kontrolę umiejętności SEP(L). Samolot musi być zdatny do lotu i odpowiednio wyposażony, a egzaminator musi mieć możliwość bezpiecznego przeprowadzenia wszystkich wymaganych ćwiczeń.

Obecność egzaminatora na pokładzie nie oznacza automatycznie prowadzenia operacji przez organizację szkolenia.

Podobnie należy oceniać kontrolę umiejętności wykonywaną w celu wznowienia uprawnienia, z uwzględnieniem wymagań dotyczących ewentualnego wcześniejszego szkolenia odświeżającego.

FCL.740(b) przewiduje ocenę potrzeb szkoleniowych przed wznowieniem wygasłego uprawnienia. W przypadku nie-HPA SEP i TMG, jeżeli od wygaśnięcia uprawnienia nie upłynęły więcej niż trzy lata, ocena może zostać przeprowadzona przez odpowiednio wykwalifikowanego instruktora.

Po upływie tego okresu ocena należy do właściwego ATO lub DTO. Nie oznacza to jednak, że sama późniejsza kontrola umiejętności musi automatycznie odbyć się na samolocie należącym do organizacji.

3. Czy egzamin i kontrola umiejętności wymagają CAMO lub CAO?

Zasady zarządzania ciągłą zdatnością statku powietrznego określa rozporządzenie (UE) nr 1321/2014.

Samo przeprowadzenie egzaminu praktycznego albo kontroli umiejętności nie powoduje automatycznie obowiązku zawarcia umowy z CAMO lub CAO.

Jeżeli samolot jest eksploatowany zgodnie z Part-NCO i spełnia warunki pozwalające właścicielowi na samodzielne zarządzanie ciągłą zdatnością zgodnie z Part-ML, obecność egzaminatora nie zmienia automatycznie tego stanu.

Należy jednak uwzględnić faktyczny charakter operacji, status operatora, wymagania dotyczące samolotu oraz właściwe przepisy dotyczące ciągłej zdatności.

Nie istnieje ogólny obowiązek zawierania umowy z CAMO lub CAO wyłącznie na potrzeby przeprowadzenia skill testu albo proficiency check.

CZĘŚĆ II. SZKOLENIA Z INSTRUKTOREM POZA ATO I DTO

4. Jednogodzinny lot z instruktorem na przedłużenie SEP(L) na podstawie nalotu

FCL.740.A(b)(1)(ii) przewiduje możliwość przedłużenia ważności SEP(L) na podstawie doświadczenia lotniczego.

Pilot musi spełnić wymagania dotyczące nalotu, startów i lądowań oraz odbyć szkolenie odświeżające, o ile nie korzysta z przewidzianego w przepisach zwolnienia.

Jednym z elementów jest szkolenie odświeżające trwające co najmniej godzinę czasu lotu, przeprowadzone przez odpowiednio uprawnionego FI lub CRI.

FCL.740.A nie wymaga, aby taka godzina z instruktorem odbywała się w ATO lub DTO.

Lot można wykonać na prywatnym samolocie pilota, pod warunkiem spełnienia wymagań dotyczących zdatności do lotu, wyposażenia, uprawnień instruktora i warunków wykonywania operacji.

Przykładowo właściciel Cessny 172 może wykonać wymagany lot z instruktorem na własnym samolocie, bez konieczności zgłaszania maszyny do floty organizacji szkolenia.

FCL.945 przewiduje dodatkowo możliwość dokonania przez odpowiednio upoważnionego instruktora czynności związanych z przedłużeniem uprawnienia. Należy jednak rozróżnić uprawnienie do przeprowadzenia szkolenia od upoważnienia do dokonania wpisu w licencji.

5. Szkolenia różnicowe (differences training) – FCL.710

FCL.710 reguluje szkolenia różnicowe związane z rozszerzaniem uprawnień na kolejne warianty statków powietrznych.

Zasadniczo FCL.710(b) przewiduje prowadzenie szkolenia przez ATO, odpowiednie DTO albo operatora posiadającego zatwierdzony program szkolenia.

Jednak FCL.710(c) wyraźnie dopuszcza przeprowadzenie określonych szkoleń różnicowych przez odpowiednio wykwalifikowanego instruktora poza ATO lub DTO.

Dotyczy to między innymi:

  • TMG;
  • SEP;
  • MEP;
  • odpowiednich SET, z uwzględnieniem wyłączeń dotyczących samolotów złożonych lub o wysokich osiągach;
  • śmigłowców jednosilnikowych o MTOM nieprzekraczającej 3175 kg.

Należy przy tym uwzględnić ewentualne odmienne wymagania wynikające z danych OSD.

W przypadku SEP szkolenie różnicowe może dotyczyć między innymi samolotów z podwoziem chowanym, śmigłem o przestawialnym skoku czy podwoziem z kółkiem ogonowym.

Przykładowo pilot posiadający SEP(L), który dotychczas wykonywał loty na Cessnie 172, może potrzebować szkolenia różnicowego przed rozpoczęciem lotów na odpowiednim wariancie samolotu SEP z podwoziem chowanym.

Jeżeli szkolenie mieści się w zakresie FCL.710(c), może zostać przeprowadzone przez odpowiednio uprawnionego instruktora bez udziału ATO lub DTO.

Zakres szkolenia powinien odpowiadać rzeczywistym różnicom między wariantami, a jego ukończenie musi zostać właściwie udokumentowane.

Nie jest to szkolenie prowadzące do wydania nowego uprawnienia na klasę lub typ, lecz szkolenie wymagane do bezpiecznej eksploatacji innego wariantu w ramach posiadanego uprawnienia.

6. Familiarisation – zapoznanie z innym wariantem

FCL.710 odróżnia szkolenie różnicowe (differences training) od zapoznania (familiarisation).

Familiarisation dotyczy uzyskania dodatkowej wiedzy potrzebnej do eksploatacji innego wariantu statku powietrznego.

Nie zawsze wymaga praktycznego lotu szkoleniowego. W odpowiednich przypadkach może zostać wykonane przez samodzielne zapoznanie się z dokumentacją, systemami, procedurami i ograniczeniami samolotu.

Nie oznacza to jednak, że pilot może samodzielnie zastąpić wymagane szkolenie różnicowe familiarisation.

Decydują wymagania FCL.710, właściwe dane OSD i charakter różnic między wariantami.

7. Dobrowolne szkolenie i doskonalenie umiejętności pilota

Nie każdy lot z instruktorem stanowi część obowiązkowego kursu prowadzonego przez ATO lub DTO.

Pilot posiadający ważną licencję i uprawnienie może korzystać z pomocy instruktora w celu doskonalenia umiejętności, odświeżenia procedur lub zwiększenia doświadczenia na określonym samolocie.

Może to dotyczyć między innymi ćwiczenia lądowań, lotów po dłuższej przerwie, treningu procedur awaryjnych, doskonalenia nawigacji czy zapoznania się z charakterystyką konkretnego samolotu.

Jeżeli lot nie jest częścią kursu, dla którego przepisy wymagają ATO lub DTO, sam udział instruktora nie powoduje powstania takiego obowiązku.

Trzeba jednak odróżnić dobrowolne szkolenie doskonalące od formalnego szkolenia wymaganego do uzyskania licencji lub uprawnienia.

Przykładowo nie można zastąpić wymaganego kursu na IR lub MEP dowolną liczbą prywatnych lotów z instruktorem, jeżeli właściwe przepisy wymagają prowadzenia tego szkolenia przez odpowiednią organizację.

8. Czy loty szkoleniowe poza ATO/DTO wymagają CAMO lub CAO?

Dla prywatnych samolotów objętych Part-ML istotne znaczenie mają ML.A.201(e) i ML.A.201(f) rozporządzenia (UE) nr 1321/2014.

Przepisy te określają zasady odpowiedzialności za ciągłą zdatność do lotu, z uwzględnieniem charakteru eksploatacji i statusu operatora.

Szczególnie interesujący jest GM1 ML.A.201(e), w którym EASA wskazuje przykład samolotu wykorzystywanego przez właściciela zgodnie z Part-NCO do szkolenia z instruktorem ATO lub DTO.

Jeżeli umowa z organizacją oraz jej procedury dopuszczają takie rozwiązanie, samolot może pozostać eksploatowany przez właściciela, a odpowiedzialność za ciągłą zdatność pozostaje po jego stronie albo po stronie dobrowolnie wybranej CAMO/CAO.

Pokazuje to, że nawet szkolenie z udziałem instruktora organizacji szkolenia nie zawsze powoduje zmianę statusu samolotu na eksploatowany przez komercyjną ATO lub DTO.

Tym bardziej nie należy automatycznie przypisywać takiego skutku każdemu lotowi z instruktorem wykonywanemu poza organizacją szkolenia.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie loty z instruktorem zawsze podlegają Part-NCO. Charakter operacji trzeba ustalać w odniesieniu do rzeczywistych okoliczności i właściwych przepisów.

CZĘŚĆ III. WYMAGANIA DOTYCZĄCE SAMOLOTU I NADZORU

9. Part-ML – kiedy właściciel może samodzielnie zarządzać ciągłą zdatnością?

Part-ML przewiduje możliwość samodzielnego zarządzania ciągłą zdatnością do lotu przez właściciela określonych statków powietrznych.

Przy spełnieniu właściwych warunków nie jest wymagane zawarcie umowy z CAMO lub CAO.

Możliwe jest między innymi stosowanie programu obsługi technicznej AMP zgodnie z ML.A.302, wykonywanie odpowiednich czynności obsługowych przez niezależny personel poświadczający oraz ograniczonej obsługi pilota-właściciela zgodnie z ML.A.803.

Przeglądy zdatności do lotu i wystawianie ARC muszą jednak odbywać się zgodnie z właściwymi wymaganiami Part-ML, przez podmiot lub personel posiadający odpowiednie uprawnienia.

Sama licencja Part-66 nie oznacza automatycznie upoważnienia do wystawienia ARC.

Brak obowiązkowej umowy z CAMO lub CAO nie oznacza braku obowiązku prawidłowego zarządzania ciągłą zdatnością samolotu.

10. Statki powietrzne z załącznika I – odrębne wymagania

Nie należy automatycznie przenosić zasad dotyczących certyfikowanych samolotów EASA na statki powietrzne objęte załącznikiem I do rozporządzenia (UE) 2018/1139.

FCL.035 przewiduje możliwości zaliczania określonego doświadczenia zdobytego na takich statkach, ale zaliczenie nalotu nie jest równoznaczne z możliwością przeprowadzenia na nich dowolnego egzaminu praktycznego lub kontroli umiejętności.

AMC2 FCL.1015 przewiduje dla określonych statków z załącznika I dodatkowe wymagania dotyczące dopuszczenia ich do egzaminów i kontroli, związane z ORA.ATO.135 lub DTO.GEN.240.

Status każdego samolotu trzeba więc ustalić indywidualnie.

11. Co powinien sprawdzić egzaminator, a co instruktor?

W przypadku egzaminu praktycznego lub kontroli umiejętności egzaminator powinien przede wszystkim sprawdzić, czy samolot spełnia wymagania dotyczące konkretnego egzaminu albo kontroli.

Dotyczy to zdatności do lotu, wyposażenia, możliwości bezpiecznego wykonania ćwiczeń, ograniczeń wynikających z instrukcji użytkowania w locie oraz zgodności z właściwymi wymaganiami Part-FCL.

Powinien również zweryfikować wymagane kwalifikacje kandydata, dokumentację szkolenia oraz własne uprawnienia do przeprowadzenia danej czynności.

Instruktor wykonujący szkolenie poza ATO/DTO powinien natomiast ustalić, czy przepisy pozwalają mu samodzielnie przeprowadzić dane szkolenie, czy posiada właściwe uprawnienia oraz czy samolot jest odpowiedni do planowanych ćwiczeń.

W szkoleniu różnicowym szczególne znaczenie mają FCL.710, właściwe dane OSD i udokumentowanie ukończenia szkolenia.

Przy godzinie odświeżającej do przedłużenia SEP(L) należy uwzględnić FCL.740.A oraz odpowiednie AMC dotyczące zakresu szkolenia.

W obu przypadkach nie można zastępować wymagań dotyczących bezpieczeństwa lotu samym stwierdzeniem, że samolot jest prywatny i posiada ważny ARC.

12. Kiedy ATO lub DTO rzeczywiście jest wymagane?

CzynnośćCzy wymagane jest ATO/DTO?
Skill test na odpowiednim samolocie EASANie ma ogólnego obowiązku wykorzystania samolotu z floty ATO/DTO.
Proficiency check SEP(L)Nie ma ogólnego obowiązku wykorzystania samolotu z floty ATO/DTO.
Godzinny lot z instruktorem do przedłużenia SEP(L) na podstawie nalotuNie. Odpowiednio uprawniony FI lub CRI może przeprowadzić go poza ATO/DTO.
Differences training na SEP zgodnie z FCL.710(c)Nie, jeśli spełnione są warunki przepisu i nie obowiązują odmienne wymagania OSD.
FamiliarisationNie zawsze wymaga organizacji szkolenia ani lotu z instruktorem.
Dobrowolne doskonalenie umiejętnościNie, jeżeli nie jest częścią kursu wymagającego ATO/DTO.
Szkolenie odświeżające do wznowienia SEP(L)Zależy od FCL.740(b), okresu od wygaśnięcia oraz wyniku oceny potrzeb szkoleniowych.
Kurs prowadzący do uzyskania licencji lub nowego uprawnieniaZgodnie ze szczegółowymi wymaganiami odpowiednimi dla danego kursu.

13. Czy ULC może ustanawiać dodatkowe wymagania?

Jeżeli organ nadzoru uznaje, że określony egzamin, kontrola umiejętności albo szkolenie musi odbywać się na samolocie zgłoszonym do ATO lub DTO, powinien wskazać konkretną podstawę prawną.

Nie wystarcza powołanie się na praktykę administracyjną, formularz urzędu, instrukcję organizacyjną albo zwyczaj stosowany przez ośrodki szkolenia.

Należy odróżniać wymagania wynikające z obowiązujących rozporządzeń unijnych od procedur administracyjnych i wewnętrznych zasad organizacji.

Jeżeli FCL.710(c) dopuszcza przeprowadzenie określonego szkolenia różnicowego przez instruktora, nie można zastępować tego przepisu ogólnym wymogiem korzystania z ATO lub DTO.

Podobnie FCL.740.A nie ustanawia obowiązku włączenia prywatnego samolotu do floty ATO lub DTO wyłącznie na potrzeby godzinnego lotu odświeżającego.

W przypadku egzaminów praktycznych i kontroli umiejętności wymagania wobec samolotu powinny wynikać z przepisów właściwych dla danej czynności, a nie z założenia, że każdy egzamin jest częścią działalności organizacji szkolenia.

14. Samolot prywatny nie przestaje być prywatny po wejściu instruktora lub egzaminatora na pokład

Właściciel certyfikowanej Cessny 172 eksploatowanej zgodnie z Part-NCO może potrzebować wykonać egzamin praktyczny, kontrolę umiejętności SEP(L), godzinny lot odświeżający albo dodatkowe szkolenie z instruktorem.

Każda z tych czynności ma własną podstawę prawną i własne wymagania.

Nie można jednak automatycznie zakładać, że samo wykonanie takiego lotu powoduje konieczność włączenia samolotu do floty ATO/DTO lub zawarcia umowy z CAMO/CAO.

Jeżeli samolot spełnia odpowiednie wymagania, lot jest wykonywany zgodnie z właściwymi przepisami operacyjnymi, a charakter eksploatacji pozwala na samodzielne zarządzanie ciągłą zdatnością według Part-ML, obecność instruktora albo egzaminatora nie stanowi samodzielnej podstawy do zmiany tych zasad.

W lotnictwie nie powinno obowiązywać domniemanie, że każdy egzamin wymaga samolotu ośrodka, a każdy instruktor na pokładzie oznacza działalność komercyjnej ATO.

Jeżeli ktoś twierdzi, że jest inaczej, powinien wskazać konkretny przepis ustanawiający taki obowiązek.

Praktyka administracyjna, nawet wieloletnia, nie zastępuje podstawy prawnej.


Podstawy prawne i materiały interpretacyjne

  1. Rozporządzenie (UE) nr 1178/2011: FCL.030, FCL.035, FCL.710, FCL.740, FCL.740.A, FCL.945, przepisy dotyczące egzaminatorów oraz dodatek 9 do Part-FCL.
  2. Rozporządzenie (UE) nr 1321/2014: Part-ML, w szczególności ML.A.201, ML.A.302, ML.A.803 i ML.A.901.
  3. Rozporządzenie (UE) nr 965/2012: wymagania operacyjne, w szczególności Part-NCO.
  4. Rozporządzenie (UE) 2018/1139: zakres stosowania przepisów unijnych i załącznik I.
  5. AMC i GM EASA: AMC2 FCL.1015, AMC1 FCL.740.A(b)(1)(ii), materiały do FCL.710 oraz GM1 ML.A.201(e).