Czym jest art. 189e Prawa Lotniczego – rozszerzona kontrola przeszłości. Nie musisz być podejrzanym lub skazanym.

Art. 189e Prawa lotniczego reguluje negatywny wynik rozszerzonego sprawdzenia przeszłości osób pracujących w lotnictwie (m.in. pilotów, kontrolerów, personelu z dostępem do stref zastrzeżonych).

To właśnie na podstawie tego przepisu można kogoś wykluczyć z pracy, cofając przepustkę lub dostęp do lotniska.

Trzy krajowe kryteria z art. 189e

Zgodnie z art. 189e ust. 1, negatywny wynik następuje, gdy:

1. Występuje zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego,
   
   albo

2. Powzięto wiadomość o toczącym się postępowaniu karnym,
   
   albo

3. Osoba została skazana prawomocnym wyrokiem za określone przestępstwa.

To są trzy niezależne przesłanki – każda z nich wystarczy, żeby kogoś wykluczyć.

Co mówi prawo UE o sprawdzaniu przeszłości

Rozporządzenie (UE) 2015/1998 i 300/2008 nie wprowadzają takich automatów.

UE wymaga, aby sprawdzenie obejmowało co najmniej:

1. Ustalenie tożsamości

2. Rejestry karne (czyli skazania)

3. Historię zatrudnienia i przerwy

4. Dane wywiadowcze i inne istotne informacje,
   
   które mogą być istotne dla oceny, czy dana osoba jest odpowiednia do pełnienia funkcji

5. Całość ma prowadzić do oceny, czy istnieje
   
   „wystarczający poziom pewności co do wiarygodności osoby”

Kluczowe słowa UE to:

ocena – wiarygodność – przydatność do funkcji – poziom ryzyka  

Główna różnica: ocena vs automat

UE:

Postępowanie karne = informacja do oceny

Nie przesądza samo w sobie o wyniku.

Polska:

Postępowanie karne = automatycznie negatywny wynik

Bez:

• analizy ryzyka

• związku z funkcją

• proporcjonalności

• indywidualnej oceny

Dlaczego „powzięcie wiadomości” to gold-plating

Bo UE nie wymaga automatycznego wykluczania osób nieskazanych.

UE mówi tylko o ocenie wiarygodności.

Polska dodała ostrzejszą zasadę:

To jest klasyczny gold-plating:

• więcej restrykcji niż wymaga UE

• mniej praw dla obywatela

• więcej automatyzmu

  Organy powołują się na unijne pojęcie „innych istotnych informacji”, twierdząc, że obejmuje ono także samo istnienie postępowania karnego. Tyle że prawo UE traktuje takie informacje jako materiał do oceny, a nie jako automatyczny wyrok zawodowy. Art. 189e robi z informacji mechanizm eliminacji – bez analizy ryzyka, funkcji i proporcjonalności. To już nie jest implementacja, tylko gold-plating. 

Jedno zdanie podsumowania

UE każe oceniać człowieka, Polska każe go eliminować na podstawie samej informacji o postępowaniu karnym.

To właśnie robi art. 189e Prawa Lotniczego

Narusza to prawo UE, nie dlatego, że Unia zakazuje sprawdzania przeszłości, tylko dlatego, że unijny standard opiera się na ocenie wiarygodności i przydatności do funkcji, a polski art. 189e wprowadza automat: samo „powzięcie wiadomości o postępowaniu karnym” ma wystarczać do negatywnego wyniku. Taki mechanizm wycina indywidualną ocenę i może być też nieproporcjonalny, bo bez wyroku i bez badania związku sprawy z konkretną rolą w lotnictwie, etapu postępowania czy realnego ryzyka, prowadzi do zawodowego wykluczenia